توليد سرانه ملي درجه رفاه اقتصادي شهروندان را نشان ميدهد و توليد ملي  بصورت كلي شاخصي است از قدرت يك كشور براي توليد كالاها و خدمات .  حجم اقتصاد كشورها  بهترين نمايانگر قدرت سياسي ، علمي و تجاري آنهاست .  مي توان شاخص توسعه انساني را نيز بدو شاخص ذكر شده اضافه كرد . شاخص اخيرالذكر عوامل فرهنگي و اجتماعي را نيز علاوه بر عوامل اقتصادي در نظر مي گيرد . براي بررسي نقش جمعيت نيز مي توان تعداد كل جمعيت و نيز جمعيت بر واحد مساحت ( چگالي جمعيت ) و همچنين ميزان رشد ساليانه جمعيت را در نظر گرفت .

حال اگر جدولي از كشورها تهيه كنيم و به ارقام جمعيت ، چگالي جمعيت ، رشد ساليانه جمعيت ، توليد ملي ، توليد سرانه ملي ، و شاخص توسعه انساني كشورها توجه كنيم ، سريعاً متوجه مي شويم كه رابطه اي منفي بين شاخص هاي جمعيتي و شاخص هاي توسعه و رفاه وجود دارد . شدت اين رابطه به خصوص براي كشورهاي جهان سوم محسوس و واضح است . غالب كشورهاي پرجمعيت دنيا در زمره كشورهاي جهان سوم و توسعه نايافته قراردارند و بخش عظيمي از جمعيت آنها فقير هستند . كشورهايي نظير چين ، هند ، پاكستان ، نيجريا ، جمهوري دموكراتيك كنگو ، بنگلادش ، اوگاندا ، اتيوپي سريعترين رشد جمعيت را دارا هستند .  البته استثنائاتي هم وجود دارد كه مهمترين آن ايالات متحده آمريكاست . در مورد آمريكا بايد توجه كرد كه اولاً جمعيت اين كشور در منطقه اي بسيار وسيع و پر آب پخش شده و ثانياً قسمت اعظم رشد جمعيت آمريكا از مهاجرت تامين مي شود و نه زاد و ولد داخلي . اقتصاد باز آمريكا با حجم غول آسايي از سرمايه، نيروهاي كاري مجرب كشورهاي ديگر را جذب مي كند.

كشورهاي چين و هند نيز به واسطه رشد سريع اقتصادي خود به قدرت روزافزون سياسي دست يافته اند نه به دليل جمعيت زياد . رشد سريع اقتصادي اين كشورها نيز به دلیل اتخاذ سياستهاي آزاد سازي اقتصادي به دست آمده است . به بيان ديگر عامل مهم رشد اقتصادي چين و هند رشد سرمايه در اين كشور ها بود كه به رشد بهره وري اقتصادي و نتيجتاً اقتصاد  ملي انجاميده است .  هر دوي اين كشورها با جديت سياستهاي كنترل جمعيت را پي گيري مي كنند .

علي ايحال مشخص است كه قريب به اتفاق كشورهايي كه نرخ زاد و ولد بالايي دارند درگير مشكلات عظيم اقتصادي و اجتماعي و انساني بوده و نقش آنچنان در معادلات سياسي دنيا ندارند . هر آنكه فكر مي كند با افزايش نفوس مسلمين ، اسلام قوي تر مي شود كافي است نگاهي به بنگلادش ، پاكستان ، مصر و يا كشورهايي از اين قبيل بيندازد وخلاف آن را نتيجه بگيرد . افزايش بي رويه نفوس مسلمين تاحالا خدمتي هم به اسلام ومسلمين نكرده جز آنكه مسائل فرهنگي و مشكلات تاريخي آنان را تشديد نموده است .

البته كشورهايي هستند كه سياستهاي تشويق رشد جمعيت را برگزيده اند ، ازجمله ژاپن ، آلمان و كشورهاي اسكاندنياوي . اين كشورها براي مدت طولاني رشد جمعيتشان منفي بوده و جمعيت كل آنها كمتر وپيرتر شده است . در غالب اين كشورها نرخ بهره وري بسيار بالاست و افزايش بیشتر نرخ بهره وري غير عملي و فوق العاده گران است .  لذا تنها راه حفظ اقتصاد و تامين زندگي جمعيت مسن اين كشورها جلوگيري از افت دائمي تعداد جمعيت اين كشورهاست از طريق زادو ولد و يا پذيرش مهاجر . تنها يك ذهن سطحي نگر مي تواند وضع اين كشورها را با ايران مقايسه و آن را مبناي تقليد قرار دهد . جمعيت ايران جوان و بهره وري ملي آن بسيار پايين است ، به خصوص اگر توليد نفت را از توليد كل كسر كنيم . براي افزايش توليد بايد از طريق افزايش سرمايه گذاري و همچنين ارتقاي فرهنگي و آموزشي كاري كرد كه تعداد بيشتري و به نحو مطلوبتري در توليد سهيم باشند.

از اين مقايسه هاي بين المللي و پيچيدگي هاي ويژه آنان كه بگذريم ، درمورد سياستهاي جمعيتي مي توانیم به تجربيات داخلي خود نيز بنگريم .  سياستهاي افزايش جمعيت ( ويا بي اعتنايي به سياستهاي كنترل جمعيت ) در سالهاي بعد از انقلاب ، منتهي به مسايل مزمن اجتماعي و فرهنگي شد و مشكلات حاد و مزمني را براي تمام دولت هاي بعدي ايجاد كرد . اگر استانهاي كشور را با هم مقايسه كنيم ، استانهايي كه نرخ زاد و ولد بالايي دارند ( مانند استان ايلام ) مشكلات اقتصادي فراوانتري دارند و جزو استانهاي محروم تلقي مي شوند . در اين ميان مناطقي كه مهاجر پذيرند ( مانند تهران ) رشد اقتصادي بيشتري نشان مي دهند .  كدام منصفي است كه در شهر هاي ايران قدم بزند و به مدارس ايران سر زند و فكر كند كه كم بودن جمعيت مساله و مشكلي است ؟ ؟ آيا جمعيت فعلي ايران به اندازه كافي به منابع طبيعي ( به خصوص آب ) و محيط زيست فشار نياورده است ؟ كدام ايراني است كه در بيان مشكلات خود كمبود آب وهواي تميز ، محيط زيست مناسب ، شغل و مسكن وامكانات آموزشي و ورزشي را از قلم بيندازد و به كمبود نفوس و جمعيت به عنوان مشكل خود اشاره كند ؟ آيا هر كدام از ما جز اين مي خواهيم كه در محيطي سالم ، با نظم ، تميز و با جمعيت متناسب با امكانات زندگي كنيم ؟

مطالبي كه ذكر شد نشان مي دهد متاسفانه بعضي از سياستمداران ديدگاهي خرد نگر دارند و مي خواهند مشكل بيكاري ( وبه تبع آن افول فرهنگي ) زنان طبقه متوسط را با بچه دار شدن آنها رفع كنند .

حتي اگر زماني چنين نتيجه گيري شد كه كشور منابع و فرصتهاي لازم براي جمعيت بيشتر را دارد ، رشد جمعيت نبايد از طريق مداخله هاي دولت تامين شود . مداخله هاي دولت از جمله دادن سوبسيد و امتياز به خانواده هاي پر جمعيت منجر به افزايش جمعيت در ناتوان ترين و ضعيف ترين بخش جامعه مي شود ، يعني خانواده هايي كه به اندازه كافي نمي توانند درآمد توليد كنند و با كمك هاي دولت خصوصي ترين تصميمات خود را تغيير مي دهند . اين طريق افزايش جمعيت به معناي تكّثر ضعف و ايجاد نسلي ضعيف و وابسته است . اگر واقعاً كشور به جمعيت اضافي احتياج دارد ، چرا افغان هاي مهاجر را نپذيريم كه فرهنگ كاري دارند و غالباً بسيار زحمتكش و نافع به حال كشور هستند ؟ يا چرا براي كاهش مرگ و مير در جاده ها ي ايران كاري نكنيم ؟ درحال حاضر وزنه سياسي ايران بيش از هر چيز به توليد نفت بستگي دارد ونه عوامل ديگرنظير تعداد جمعيت كشور . توليد وقيمت  نفت نيز به تقاضاي جهاني بستگي دارد كه در خارج از مرزهاي ملي تعيين مي گردد. اگر كسي واقعاً نگران قدرت كشور است بايد نگران توليد ملي و كاهش وابستگي به نفت باشد كه آنهم جز از طريق اصلاحات اقتصادي ممكن نيست و با شعار حاصل نمي شود .

خلاصه آن است كه تجربيات داخلي،  ملي و فرا ملي نشان مي دهد كه رشد جمعيت به افزایش توانايي كشور نمي انجامد. اين نگرش يا تطبیقی غیر علمی با كشورهايي كه كاملاً شرايط متفاوتي دارند ، يا ملهم از رویکرد مبتنی بر برنامه ريزي مركزي براي همه مردم از جانب دولت است ويا انعکاس نوعی ملي گرايي افراطي است . به هر حال رشد جمعيت بيشتر و به خصوص دخالت دولت در اين امر ، به تزايد مشكلات فرهنگي ، اقتصادي و اجتماعي خواهد انجاميد . جمعيت اضافي باري خواهد شد بر دوش دولت و مردم و عاملي براي بي ثباتي فرهنگي واجتماعي و تزاحم داخلي و منطقه اي . بهتر است دولت محترم مانند دول ديگر دنيا  بهبود شرايط زندگي  مردم را در دستور کار قرار دهد. و گرنه ايجاد تسهيلات و يا پرداخت پول بيت المال به مردم براي زاد و ولد بيشتر نتيجه اي جز برآمدن نسلي ضعيف و وابسته،كاهش كيفيت زندگي ، افت شديد شرايط محيط زيست و منابع طبيعي بهمراه نخواهد داشت . جمعيت كنوني ايران از مشكلاتي مانند كمبود آب و هوايي تميز ، بهداشت ، مسكن ، كمبود سرمايه ، كمبود آموزش و زير ساخت ها ( مانند انرژي ، راه و ارتباطات ، مديريت آب و فاضلاب ) رنج مي برد . بعيد است كه با افزايش عمدي اين مشكلات و رنج ها احساس  توانايي  بيشتري كنيم !

مطلب ديگر آنكه اگر شرايط مناسب اقتصادي فراهم شود ، جمعيت به خودي خود و بدون دخالت دولت افزايش پيدا خواهد كرد ، يعني همان چيزي كه در چين وهند اتفاق مي افتد . اين امر به خصوص در مورد ايران كه جمعيت جواني دارد صادق است . علاوه بر اين ، غالب كشورهاي پيشرفته دنيا جمعيت جوان خود را از طريق مهاجرت تامين مي كنند مانند ايالات متحده آمريكا ، كانادا ، بريتانيا ، اتريش ، دانمارك ، آلمان ، ايتاليا ، پرتغال ، سنگاپور ، اسپانيا ، سوئد و حتي کشور قطر  . در مورد ايران ، افغان ها با سابقه پيوندهاي طولاني تاريخي و فرهنگي و داشتن اخلاق كاري بالا مي توانند بهترين منبع جمعيتي باشند.