فضانوردان چگونه انتخاب می شوند؟

ca83103d2b92f827d6138feebf731e3f

فضانوردی را می توان از دسته شغل های خاص دانست که تعداد کمی از میلیارد ها انسان می توانند آن را تجربه کنند.

به طور کلی عنوان «فضانورد» را به کسی اطلاق می کنند که بتواند تا ارتفاع ۱۰۰ کیلومتری زمین سفر کند و به مرز فضا برسد. واقعیت این است که بیشتر فضانوردها رشته های تحصیلی مختلفی داشته اند؛ از هوانوردی گرفته تا مکانیک و علوم فضایی و رشته های مهندسی دیگر و حتی علوم پایه مثل فیزیک و ریاضی. بنابراین لزوما فضانورد نباید اخترشناس باشد. فقط در طراحی ماموریت های فضایی برای مطالعه سیاره ها، ستاره ها و کهکشان هاست که اخترشناسی و علوم فضایی در کنار همدیگر قرار می گیرند.

وقتی هنوز رویای سفر به فضا محقق نشده بود، اولین فضانوردها از بین باهوش ترین و باتجربه ترین هوانوردها انتخاب شدند. بعدها از میان دانشمندان و پژوهشگرهای رشته های مختلف نیز فضانوردهایی انتخاب شدند. آنها دوره های فضانوردی را پشت سر گذاشتند تا بتوانند آزمایش های مربوط به تخصص خود را در محیط بی وزنی انجام دهند. این دوره ها در مراکز ویژه تمرین فضانوردها برگزار می شود که از جمله آنها «شهر ستارگان» یا «مرکز فضایی گاگارین» در نزدیکی مسکو است. در ایران نیز بتازگی سازمان فضایی ایران اعلام کرده که دوره های مربوط به آموزش و تربیت فضانورد را بزودی با همکاری روسیه برگزار می کند. بنابر مصاحبه رئیس پژوهشکده سامانه های فضانوردی در اوایل خرداد امسال با خبرنگار علمی ایرنا، نخستین فضانوردهای ایرانی به احتمال زیاد از میان خلبان های هواپیماها انتخاب خواهند شد. بیشتر فضانوردها با پشتیبانی سازمان های فضایی دولتی انتخاب و آموزش داده می شوند. تا به امروز بیشتر از ۵۰۰ نفر از ۴۰ ملیت مختلف طعم فضانورد بودن را چشیده اند. این یعنی از هر ۱۴ میلیون نفر از جمعیت ۷ میلیاردی کره زمین فقط یک نفر توانسته زمین را از فضا تماشا کند. ایستگاه های فضایی در مدارهای پایین و نزدیک به زمین، بویژه ایستگاه فضایی بین المللی مقصد سفر بیشتر فضانوردان در فضا بوده است. این در حالی است که فقط ۲۴ فضانورد توانسته اند تجربه قرار گرفتن در مدار ماه یا نشستن بر سطح ماه را کسب کنند. فضانوردان مدت چندان طولانی را نمی توانند در فضا بمانند. آنها برای حفظ بافت های بدن شان و کاستن از آثار جانبی زندگی در شرایط بی وزنی ناگزیرند هر روز چند ساعت ورزش کنند. در بین فضانوردان، سرگئی کریکالوف به تنهایی ۸۰۳ روز را در چند مرحله سفر فضایی در فضا گذرانده است و در این زمینه رکورددار است. جوان ترین فضانورد تا به امروز ۲۵ سال و پیرترین فضانورد ۷۷ سال سن داشته است. فضانوردی خطرهای بسیاری نیز دارد. برای مثال در سانحه انفجار آپولو ـ ۱ و در سانحه های فضایی مثل انفجار شاتل های کلمبیا و چلنجر در مجموع حدود ۲۳ فضانورد کشته شدند.

رقابت های فضایی شرق و غرب

از آنجا که سازمان های فضایی ایالات متحده و شوروی سابق، در زمینه فناوری فضایی پیشگام بوده اند، تا به امروز ملیت بیشتر فضانوردها آمریکایی و روسی بوده است. در روسیه به فضانوردها، کیهان نورد می گویند. یوری گاگارین نخستین فضانورد جهان است و سال ۱۹۶۱ توانست حدود ۱۰۸ دقیقه در مدار زمین بماند. سپس روس ها توانستند سال ۱۹۶۵ نخستین راه پیمایی فضایی را انجام دهند؛ آلکسی لئونف کسی بود که این کار را در بیرون فضاپیمای ووسخود ۲ انجام داد. سرانجام در نبرد شرق و غرب بر سر فتح ماه، نیل آرمسترانگ سال ۱۹۶۹ توانست نخستین انسانی باشد که پا بر دنیای دیگری به جز زمین می گذارد. او و باز آلدرین در مأموریت آپولو ـ ۱۱ حدود ۵ / ۲ ساعت بر سطح ماه راهپیمایی کردند. سپس در ماموریت های بعدی آپولو، اقامت فضانوردان بر سطح ماه طولانی تر شد و نمونه برداری های وسیع تری از سطح ماه انجام گرفت. شوروی نیز ماموریت های بی سرنشین متعددی در مدار و روی سطح ماه انجام داد، اما هیچ وقت نتوانست به رویای فرود یک روس بر سطح ماه جامه عمل بپوشاند.

فضانوردهای گردشگر

از سال ۱۳۸۰ پای فضانوردهایی که با هزینه شخصی خودشان سفر می کردند به فضا باز شد. این فضانوردها از طریق سازمان فضایی روسیه برای اقامتی چندروزه در ایستگاه فضایی بین المللی حدود ۲۰ میلیون دلار پرداخت می کنند و البته لازم است برای چنین سفرها آموزش های ویژه فضانوردی را پشت سر بگذرانند و تمرین کنند. از جمله این فضانوردان انوشه انصاری است؛ فضانورد ایرانی ـ آمریکایی که با سفر خود به ایستگاه فضایی بین المللی در سال ۱۳۸۵ توانست عنوان نخستین بانوی گردشگر فضایی را از آن خود کند.

تجربه بی وزنی فقط در فضا؟

در زمین و در شرایط خاصی می توان شرایط بی وزنی را برای مدت کوتاهی ایجاد کرد. سازمان های فضایی معتبر جهان برای آموزش و تمرین فضانوردها از هواپیماهای معروف به گرانش صفر (Zero G) استفاده می کنند. روش کار به این صورت است که این هواپیماها مدام با زاویه تند اوج می گیرند و بعد از رسیدن به ارتفاع مناسب رو به پایین با زاویه شدید شیرجه می روند. در این شرایط به کمک اثر ناشی از سقوط آزاد، در محیط داخلی هواپیما برای لحظاتی حالت بی وزنی (مانند آنچه در مدار زمین تجربه می شود) ایجاد می شود.

آیا کم درآمدها هم می توانند به فضا بروند؟

۱۹۴۷۱۲۰f0a51781b7b1bfbc3754a46f8

تصور آینده خورشید و زمین در آینده و غیر قابل سکونت بودن آن فکر هر عاقلی را به خود مشغول می کند. چگونه می توان در آینده به مکانی امن و سیاره ای دیگر نقل مکان کرد؟

بسیاری تصور می کنند فضا فقط جای پولدارهاست. جای کشورهای ثروتمند که برای اسباب بازی های فضایی خود دلارهای کلان خرج می کنند تا با دستاوردهای آن قدرت نمایی کنند، اما واقعیت این است که امروزه فضا عرصه ای فانتزی نیست و همگان به ارزش آن آگاهند.

به همین دلیل است که بیش از ۸۰ کشور جهان از دارا و ندار برای خود آژانس، سازمان یا نهادی دارند که متولی توسعه فضایی کشورشان است. در این میان هرچند کشورهای قدرتمند با توان مالی بالا سهم بیشتری در توسعه فناوری های فضایی دارند و دنیای رسانه ها پر است از دستاوردهای رنگارنگ آنها درباره فناوری های عجیب و غریب فضایی یا تلاش برای پیاده کردن انسان روی کره مریخ و از این نوع خبرها، ولی دیگر کشورها هم بیکار ننشسته و هر کشوری بنا به بضاعت خود تلاش می کند از سفره گسترده فضا بهره ای بگیرد. کشورهای ثروتمند با بودجه های کلان فضایی فهرست متنوعی از پروژه های فضایی را دنبال می کنند. این در حالی است که کشورهایی با بودجه های کمتر سعی می کنند بر بخش های کاربردی و اصلی این برنامه ها تمرکز کنند تا با حداقل هزینه، بیشترین بهره را از فعالیت های فضایی خود ببرند. در ادامه با مهم ترین فعالیت های فضایی چند کشور آشنا می شویم.

بلاروس

فعالیت های فضایی در بلاروس در حوزه کاری آکادمی ملی علوم این کشور است و آژانس فضایی بلاروس تحت نظارت این آکادمی قرار دارد. میراث فضایی دوران شوروی برای بلاروس دو فضانورد بود که هم اکنون هر دو در روسیه مشغول فعالیت هستند. البته ریشه های فعالیت فضایی این کشور به هر حال در آن دوران قرار دارد. آژانس فضایی بلاروس که سال ۲۰۰۹ تاسیس شد محورهای کاری محدود اما هدفمندی را برای فعالیت های خود مشخص کرده است. تربیت متخصصان فضایی و ترویج دانش فضایی از کارهای زیربنایی است که به آن توجه می شود. از سوی دیگر بلاروس برنامه مشخصی برای توسعه سامانه های ماهواره ای خود دارد.

این کشور، اولین ماهواره خود را که یک ماهواره سنجش از دور بود و می توانست عکس های سیاه و سفید با قدرت تفکیک مکانی ۱.۲ متر و عکس های رنگی با قدرت تفکیک مکانی ۱۰.۵ متر بگیرد را پس از ۹ سال تلاش سال ۲۰۱۲ به فضا فرستاد. در حال حاضر نیز برنامه اصلی این کشور توسعه ماهواره های سنجش از دور زمین (ERS) با همکاری روسیه است. این سری ماهواره ها، از دقت بالایی برخوردار خواهند بود و اعلام شده تا سال ۲۰۱۵ یک ماهواره از این خانواده به نام تلسکوپ پرنده در مدار قرار خواهد گرفت، اما توسعه این ماهواره ها خود بخشی از یک برنامه بزرگ تر است که به موجب آن روسیه به توسعه زیرساخت های بلاروس ازجمله پایگاه زمینی کنترل ماموریت کمک می کند. تمام این برنامه ها در راستای پروژه ای مشترک میان کشورهای روسیه، اوکراین، قزاقستان و روسیه تحت عنوان توسعه سامانه مطالعات جغرافیایی قرار دارد.

از دیگر برنامه های بلاروس که توسط آکادمی ملی علوم این کشور برنامه ریزی شده، توسعه سامانه های مخابرات فضایی، ایستگاه های زمینی دریافت و تحلیل داده های ماهواره ای و سامانه ملی موقعیت یابی و زمان سنجی است.

آذربایجان

آژانس فضایی آذربایجان یکی از سازمان های فضایی نسبتا قدیمی است که سنگ بنای آن زمان شوروی سابق و ابتدای دهه ۹۰ گذاشته شد. صنایع فضایی آذربایجان ابتدا برای تولید برخی تجهیزات مورد نیاز شوروی ایجاد شد، اما با فروپاشی شوروی این صنایع تعطیل شد و هم اکنون نیز کارخانجات مربوطه از رده خارج شده اند.

دور بعدی فعالیت های فضایی آذربایجان با توجه خاص به ماهواره های مخابراتی و براساس همکاری با کشورهای غربی سال ۲۰۱۳ به ثمر نشست. آذربایجان ابتدا به توسعه ایستگاه های زمینی کوچک مخابرات ماهواره ای پرداخت و همزمان ساخت ماهواره های سری Azerspace توسط شرکت بوئینگ را در دستور کار قرار داد. اولین عضو این خانواده سال ۲۰۱۳ به فضا پرتاب شد. از سوی دیگر ایرباس نیز برای ساخت ماهواره های نظارت بر زمین سری Spot به صنایع فضایی آذربایجان وارد شد تا این کشور علاوه بر آمریکا از همکاری با کشورهای اروپایی نیز سود ببرد.

قزاقستان

پایگاه پرتاب فضایی بایکانور، اولین چیزی است که با شنیدن نام قزاقستان به ذهن می رسد. این پایگاه قدیمی از دیرباز سرمنشاء ایجاد و ادامه کار بخشی از صنعت فضایی قزاقستان بوده که عمدتا به حوزه پرتابگرها مرتبط می شود. این پایگاه همچنین محور همکاری روسیه با قزاقستان است.

اما فعالیت های فضایی قزاقستان که با رهبری طلعت موسابایف، از فضانوردان کارکشته جهان هدایت می شوند، منحصر به بایکانور نیست و این کشور همکاری نزدیکی با ایتالیا برای توسعه ماهواره های مخابراتی دارد. اولین محصول این همکاری با نام Kazsat ۱ یک سال پیش از تولد سازمان فضایی قزاقستان و سال ۲۰۰۶ به فضا پرتاب شد. ماهواره Kazsat ۲ نیز به دنبال آن در سال ۲۰۱۱ به فضا رفت و هم اکنون دو کشور برای توسعه این خانواده از ماهواره ها به همکاری خود ادامه می دهند.

کره جنوبی

موسسه تحقیقات هوافضایی کره که از سال ۱۹۸۹ فعالیت خود را آغاز کرد، متولی توسعه صنعت فضایی در این کشور است. این موسسه تمرکز خود را بر توسعه چند پلتفرم ماهواره که عمدتا کاربری چند منظوره دارند و همچنین ساخت ماهواره بر KSLV قرار داده است. همسایگی با کره شمالی موجب شد تا کره جنوبی اولین فعالیت خود را برای رسیدن به ماهواره ای چند منظوره با توانایی عکسبرداری دقیق انجام دهد. این فعالیت ها به ساخت سری ماهواره های Arriang منجر شد. از سوی دیگر اهمیت ماهواره های مخابراتی این کشور را بر آن داشت تا توسعه پلتفرم سری Coms را پیگیری کند. این خانواده از ماهواره ها همچنین به منظور تهیه تصاویر هواشناسی و انجام تحقیقات اقیانوس شناسی به کار می روند. علاوه بر این دو پلتفرم، کشور کره جنوبی ماهواره های تحقیقاتی سری Stsat را نیز در دستور کار قرار می دهد.

فارغ از فعالیت های انجام شده توسط موسسه تحقیقات هوافضایی کره، دولت این کشور به منظور جلب اشتیاق جوانان خود به کسب علم و دانش ۲۸ میلیون دلار را هزینه تربیت فضانورد و فرستادن آن به فضا توسط روسیه کرده است.

مالزی

مالزی ازجمله کشورهایی است که برای توسعه فناوری فضایی به تاسیس یک آژانس فضایی در سال ۲۰۰۲ پرداخت. هرچند برنامه فضانورد مسلمان این کشور که در راستای پروژه اولین مالزیایی فضانورد تعریف شد سر و صدای بسیاری به پا کرد، اما واقعیت این است که مالزی هزینه چندانی برای آن نداد و بیشترین بهره تبلیغاتی را از آن گرفت؛ چراکه می توان گفت این برنامه امتیازی بود که روسیه در جریان خرید هواپیماهای سوخوی به مالزی داد و تمام هزینه های آموزش فضانورد را تقبل کرد. از طرفی برنامه فضانورد مسلمان درواقع تدوین قوانین و احکام اسلامی ازجمله تعیین اوقات شرعی و جهت قبله برای فضانوردان مسلمان بود، اما برنامه اصلی توسعه فضایی مالزی چیز دیگری است.

این کشور توسعه چند پلتفرم ماهواره ای را با اهدافی مشخص دنبال می کند. یک سری از ماهواره های نظارت بر زمین مالزی بر پایه میکرو ماهواره های خانواده Tiungsat قرار گرفته اند که با انتقال فناوری از کشور انگلیس در حال توسعه هستند. مالزی از سوی دیگر پروژه ساخت ماهواره های نظارت بر زمین بومی تحت عنوان Razksat را دنبال می کند. گفته می شود این ما هواره ها که برای قرار گرفتن در مدار پایینی زمین طراحی می شوند قادر به تهیه عکس هایی با دقت تفکیک بالا هستند. علاوه بر این برای توسعه ماهواره های مخابراتی مدار ژئو، مالزی ساخت ماهواره های سری Mesat را به شرکت بوئینگ واگذار کرده است. اولین عضو این خانواده سال ۱۹۹۶ به فضا پرتاب شد و پس از آن تاکنون دو ماهواره دیگر از این سری برای مالزی ساخته و پرتاب شده اند، اما اینها تمام آرزوهای مالزی برای دستیابی به فضا نیستند و این کشور در حال توسعه ماهواره بر خود با همکاری ژاپن نیز هست تا به عنوان یک قدرت فضایی واقعی با دسترسی مستقل به فضا مطرح شود.

اندونزی

موسسه ملی هوانوردی و فضای اندونزی که سال ۱۹۶۳ تشکیل شد با توجه به موقعیت جغرافیایی مناسب این کشور برای پرتاب های فضایی پروژه های متعدد تاسیس پایگاه های پرتاب را با همکاری روسیه در دستور کار اصلی خود دارد. به دنبال این برنامه اندونزی بشدت مشتاق توسعه ماهواره برهای بومی برای خود است و تاکنون دو پروژه RX و RPS را در این زمینه کلید زده است. علاوه بر این توسعه ساندینگ راکت ها بخشی دیگر از برنامه فضایی این کشور را تشکیل می دهد.

اندونزی تلاش می کند تا از دانش متخصصان اوکراینی برای سرعت بخشیدن به پیشرفت های خود در این مسیر بهره بگیرد. همچنین این دو کشور برای توسعه ماهواره های اندونزی با یکدیگر موافقتنامه امضا کرده اند. با وجود این آمریکا و آلمان شرکای اصلی اندونزی در حوزه توسعه ماهواره ها هستند. این کشور ساخت ماهواره های مخابراتی خود را تحت سری Palapa به دست شرکت بوئینگ سپرده و برای گسترش دانش متخصصان خود به توسعه ماهواره کوچک تحقیقاتی Lapar با همکاری آلمان روی آورده است.

پاکستان

برنامه های فضایی در کشور پاکستان بشدت تحت تاثیر رقابت های این کشور با هند قرار دارد. کمیته تحقیقات فضایی پاکستان که از سال ۱۹۶۱ مشغول فعالیت است تاکنون موفقیت های بسیاری را در زمینه توسعه انواع ماهواره برها و ماهواره ها کسب کرده است. فرستادن ماهواره بر رهبار به ارتفاع ۱۳۰ کیلومتری در سال ۱۹۶۲ این کشور را به عنوان سومین قدرت آسیایی با توانایی انجام چنین پرتاب هایی مطرح کرد. ماهواره بر چند مرحله ای هاتف نیز از دیگر دستاوردهای پاکستان بود که سال ۱۹۸۹ توانست ۱۵۰ کیلوگرم محموله را در ارتفاع ۶۰۰ کیلومتری قرار دهد. جالب آن که یکی از اهداف اصلی این پروژه انجام کار مشترک توسط سازمان های پراکنده داخلی و به اشتراک گذاری تجربیات متخصصان این کشور با یکدیگر بود. پاکستان هم اکنون کار توسعه ماهواره بر شاهین را نیز در دست انجام دارد.

این کشور همچنین در توسعه ماهواره های بومی با کاربردهای مختلف ازجمله مخابراتی، نظارت بر زمین و هواشناسی نیز فعالیت داشته است. این فعالیت ها که در آغاز با همکاری کشورهای دیگر بویژه آمریکا صورت می گرفت در حال حاضر روی توسعه پلتفرم های ماهواره های Badr و Paksat تمرکز یافته است.

ترکیه

موسسه تحقیقات فناوری فضایی ترکیه که سال ۱۹۸۵ بنیانگذاری شد، هم اکنون در سه زمینه توسعه زیرساخت ها و پایگاه های زمینی، ماهواره برها و ماهواره ها مشغول فعالیت است، اما بزرگ ترین دستاوردهای این موسسه تاکنون در حوزه توسعه ماهواره ها بوده است. ترکیه تاکنون به توسعه پلتفرم های مختلفی با کاربردهای مخابراتی و نظارت بر زمین پرداخته است و فقط شمار ماهواره های مخابراتی سری Turksat که به فضا فرستاده شده اند به عدد ده می رسد. این ماهواره ها در ترکیه ساخته و فقط در برخی مدل های آنها از کمک ژاپنی ها استفاده شده است. ترکیه همچنین توسعه ۴ پلتفرم ماهواره های نظارت بر زمین را با اهداف مختلفی دنبال می کند. این کشور سال ۲۰۰۳ ماهواره سنجش از دور Bilsat را به فضا فرستاد. ترکیه همچنین با همکاری ایتالیا مشغول توسعه مدل های مختلف ماهواره های سری Goturk است. از طرفی ماهواره های خانواده Rasat نیز به عنوان یک پلتفرم بومی و توسط متخصصان ترک در حال ساخت است. علاوه بر این ها ترکیه به دانشگاه ها نیز توجه داشته و از ساخت ماهواره دانشجویی Itupsat حمایت کرده است.

نیجریه

نیجریه ازجمله کشورهای آفریقایی است که دستیابی به فضا را به عنوان یک هدف مهم ملی با جدیت دنبال می کند. این کشور تاکنون پنج ماهواره را با همکاری کشورهای چین و انگلیس در فضا قرار داده و هم اکنون به دنبال ساخت ماهواره بومی تا سال ۲۰۱۸ است. ماهواره های سری Nigersat که با همکاری انگلیسی ها ساخته شد، درواقع بخشی از یک برنامه بین المللی برای ایجاد یک منظومه ماهواره ای به منظور پایش بلایای طبیعی بود. نیجریه از این ماهواره ها همچنین برای پیدا کردن مناطق گسترش زیستگاه های پشه مالاریا و هشدار درباره شیوع بیماری استفاده می کند. ماهواره Nigcom که توسط چین ساخته شد و در اختیار نیجریه قرار گرفت نیز به عنوان اولین ماهواره مخابراتی قاره آفریقا سال ۲۰۰۷ پرتاب شد.

نیجریه توسعه ماهواره بر بومی تا سال ۲۰۲۵ را به عنوان برنامه های خود اعلام کرده و به گفته رسانه ها این کشور به این منظور مشغول مذاکره با کشور اوکراین برای انتقال فناوری است. علاوه بر این تربیت فضانورد توسط روسیه نیز در فهرست برنامه های آینده این کشور قرار دارد.

کلید موفقیت در کار فضایی بدون هزینه زیاد

نگاهی به مسیر طی شده و برنامه های آینده کشورهایی که با وجود بودجه کم فضایی علاقه مند به راهیابی به فضا هستند نشان می دهد، این کشورها هرچند بضاعت مالی اندکی دارند، اما با تکیه بر پروژه های کاربردی و توسعه عمیق تعداد محدودی پلتفرم ماهواره ای و انتخاب هوشمندانه در انجام خرید و همکاری یا بومی سازی در زمینه های مختلف بر مبنای محاسبات اقتصادی موفق شده اند بخوبی از مزایای فضا استفاده کنند.

جایگاه کشور ایران در میان کشورهای پیشرو فضایی

۶۵ff4c0592525fec0aeb23bfa4485bc0

باشگاه کشورهایی که توانایی ارسال ماهواره به فضا را دارند بسیار محدو و انگشت شمار است.

فناوری فضایی مجموعه ای از دانش ها و فناوری هایی است که برای بررسی فضای اطراف کره زمین و اجرام آسمانی استفاده می شود در همین راستا کشورهای برتر در این حوزه معرفی شده اند.

انسان همواره در خصوص زندگی در خارج از کره زمین کنجکاو بوده و تلاش می کند از چگونگی حیات در آن سوی کهکشان ها اطلاعاتی به دست آورد.

با پیشرفت دانش و فناوری های نوین، امکان اکتشافات گسترده و گام نهادن در جو و فضای کهکشان فراهم شده است.

اتحادیه جماهیر شوروی به عنوان پیشرو در زمینه فناوری های ماهواره ای، نخستین ماهواره مصنوعی خود را با نام «Sputnik ۱» در سال ۱۹۵۷ از پایگاه فضایی بایکونور به مدار زمین ارسال کرد. این اقدام روسیه، سایر کشورهای دنیا را نیز به فکر ساخت و ارسال ماهواره به فضا انداخت.

فهرست ۱۰ کشور برتر جهان پیرامون فعالیت در حوزه فناوری های فضایی بدین شرح است:

آمریکا

با وجود اینکه روسیه نخستین کشوری بود که ارسال ماهواره به فضا را آغاز کرد، اما در سال های اخیر نسبت به آمریکا فعالیت چندانی نداشته و رتبه دوم را در این حوزه به خود اختصاص داده است.

ایالات متحده تاکنون بیشترین شمار ماهواره های ارسالی به فضا را داشته است. نخستین پرواز فضایی بر اساس برنامه «مرکوری» انجام شد. این طرح در مدت پنج سال و با صرف هزینه ای بالغ بر ۲۷۷ میلیون دلار به اتمام رسید.

دومین ارسال ماهواره آمریکایی ها بر اساس برنامه فضایی «جمینای» شکل گرفت که با طول عمری ۶ ساله به طور تقریبی ۱.۳ میلیارد دلار هزینه در برداشت.

مشهورترین مأموریت های فضایی که این کشور به سرانجام رسانده توسط برنامه فضایی «آپولو» صورت گرفته و حدود ۲۰.۴ میلیارد دلار هزینه داشته و عمر آن حدود ۱۵ سال بوده است.

آمریکا سالانه حدود ۸.۳ میلیارد دلار صرف مأموریت های فضایی کرده که این رقم در طول ۵۷ سال بیش از ۴۸۶ میلیارد دلار بوده است.

روسیه

روسیه، لقب نخستین کشور ارسال کننده ماهواره به فضا را از آن خود کرده است. در واقع، روسیه فهرستی از اولین ها را در اختیار دارد که افتخارات مهمی برای این کشور محسوب می شوند: نخستین موشک بین قاره ای بالیستیک، پرتاب نخستین ماهواره به فضا، فرستادن اولین زن و مرد فضانورد، ارسال نخستین حیوان به فضا و مدار زمین، نخستین پیاده روی در فضا، مریخ نوردی، ساخت نخستین کاوشگر بین سیاره ای، تهیه تصویر از سطح ماه، تأسیس ایستگاه های فضایی و اولین فرود روی ماه.

نخستین پرواز فضایی روسیه به برنامه «وستوک» معروف است که توسط یوری گاگارین، اولین فضانورد دنیا صورت گرفت.

دولت روسیه بودجه ای بالغ بر ۳.۸ میلیارد دلار به برنامه های فضایی خود اختصاص داده و بودجه سال ۲۰۱۳ نیز حدود ۵.۶ میلیارد دلار بوده است.

چین

برنامه فضایی چین توسط «اداره ملی فضایی» اداره می شود. چین نخستین برنامه ابتدایی موشک بالیستیک را راه اندازی کرد ولی اولین برنامه فضایی خود را یک دهه بعد از آن آغاز کرد.

این پیشرفت ها چین را در رتبه سوم کشورهای مستقل پرتاب کننده ماهواره به فضا قرار داده است.

دولت این کشور در حال حاضر برای پرتاب بعدی پرواز فضایی خود برنامه ریزی می کند که حدود ۶.۲۷ میلیارد دلار هزینه در بردارد.

در سال ۲۰۲۰ و طبق برنامه ریزی های «اداره ملی فضایی چین» قرار است تا ایستگاه فضایی دائمی تاسیس شود و گروه های اعزامی را به مریخ و کره ماه بفرستد.

فرانسه

آژانس فضایی اروپا در این منطقه واقع شده و فعالیت آن به اکتشاف رویدادهای طبیعی خارج از سیاره اختصاص یافته است.

این آژانس در سال ۱۹۷۵ تأسیس شده و در حال حاضر در پاریس مستقر است. برنامه های فضایی فرانسه، پروازهای فضایی انسان و سایر مأموریت های اکتشافی بدون سرنشین به سایر سیاره ها را شامل می شود.

این کشور در صدد پرتاب نوعی بالون فضایی جدید به فضاست که آژانس فضایی اروپا بودجه ۱۰ میلیون دلاری را برای ساخت و پرتاب آن اختصاص داده است.

هند

اگر چه هندی های باستان از زمان های دور اطلاعاتی در خصوص علم راکت داشتند اما پس از به دست آوردن استقلال کشور توانستند تئوری های آموخته را به مرحله عمل رسانده و اکتشافات بیشتری در خصوص فضا انجام دهند.

دکتر «Vikram Sarabhai» مؤسس آزمایشگاه تحقیقاتی فیزیک در این کشور بوده که تأثیر بسیار چشمگیری در پیشرفت حوزه علوم فضایی هند داشته و این کشور را به یکی از کشورهای پیشرو حوزه پرتاب ماهواره های فضایی تبدیل کرده است. دولت هندوستان به طور تقریبی حدود ۱.۶ میلیارد دلار صرف پرتاب ماهواره به فضا کرده است.

بریتانیا

آژانس فضایی بریتانیا در آوریل سال ۲۰۱۰ تأسیس شد. این آژانس مسئولیت های سیاست دولت و بودجه هزینه های فضایی را برعهده دارد.

بریتانیا به همراه آژانس فضایی اروپا در مجموع حدود ۱۵۵ میلیون دلار برای ارائه اطلاعات نجومی و پرتاب راکت های زیر مداری و امثال آن هزینه کرده است.

در حال حاضر، آژانس فضایی بریتانیا حدود ۱۶ تا ۳۱ میلیون دلار صرف پیشرفت مأموریت های فضایی می کند.

ژاپن

ژاپن به عنوان یکی از کشورهای سردمدار آسیایی در زمینه پروازها و مأموریت های فضایی شناخته می شود. این کشور دارای جدیدترین و برترین نمونه ماهواره ها و راکت ها با اهداف و کارآیی های مختلف است.

اولین پرتاب ماهواره ای ژاپن به ارسال ماهواره «هایابوسا» برمی گردد که حدود ۱۳۸ میلیون دلار هزینه در برداشت.

این کشور در نظر دارد تا در سال ۲۰۱۴، ماهواره «هایابوسا۲» را با صرف هزینه ۱۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار به فضا پرتاب کند.

کره جنوبی

کره جنوبی به همراه چین و ژاپن یکی از کشورهای پیشرو در زمینه های فضایی است. دانشمندان این کشور تاکنون ۳ پرواز فضایی را انجام داده اند.

نخستین پرواز مربوط به ماهواره «نارو ۱» بود که سه بار به خارج از سیاره ارسال شد. هزینه پرتاب این سه ماهواره بیش از ۴۵۰ میلیون دلار بوده است.

ایران

ایران، ارسال ماهواره و پروازهای فضایی را از سال ۲۰۰۵ آغاز کرده و در میان کشورهای آسیایی با سرعت قابل توجهی در حال حرکت است.

نخستین پروژه پرتاب ماهواره «سینا ۱» که کار مشترکی با روسیه بود، حدود ۱۵ میلیون دلار هزینه در برداشت.

جیبو، ربات هوشمند خانگی

۹۲۱۳۲۷۵۷۰۴b1168aec951c7fb4715c4f

ربات ها چه بخواهیم و چه نخواهیم با آینده ما همراه می شوند. آنها قرا است وضعیت زندگی ما را بهبود دهند و ما را یاری رسان باشند.

سینتیا بریزیل، سازنده این ربات در فیلمی که از جیبو منتشر شده است، رو به این ربات می گوید: «بیدار شو جیبو!» جیبو سرش را می چرخاند و با صدای خمیازه از خواب بیدار می شود. جیبو بدن دو قسمتی خود را کش و تاب می دهد و با چشمانش که در اصل یک دوربین دیجیتال است به او نگاه می کند. این حرکات جیبو که در واقع نوعی شبیه سازی رفتار انسانی است، برای جلب نظر کاربر و ایجاد احساسی مثبت در او طراحی شده است.

این ربات بیشتر به یک چراغ خواب شبیه است که روی میز قرار می گیرد. جیبو در واقع نخستین رباتی است که به طور ویژه برای استفاده در خانه طراحی شده است. او مانند ربات های دیگر که خانه را جارو می کنند، نیست و حتی وسیله بازی نیز شمرده نمی شود.

جیبو فراتر از دستیاران صوتی

این ربات که قرار است تا سال آینده با قیمت ۴۹۹ دلار به بازار عرضه شود، می تواند کارهای ساده ای نظیر یادآوری قرارهای روزانه را انجام داده و از طریق اتصال بی سیم به تلفن خانه، تماس ها و پیغام های مختلف را دریافت کند. علاوه بر این کارها جیبو می تواند به آیپد، تلویزیون و کنسول بازی نیز متصل شود.

این ربات خانگی، کارکردی مشابه سیستم «سیری» یا گوگل Now دارد، اما دامنه قابلیت های آن به مراتب از این دو سیستم بیشتر است.

یکی از ویژگی های جالب جیبو، توانایی شناسایی چهره افراد حاضر در خانه، گرفتن عکس در صورت درخواست اعضای خانواده و حتی خواندن داستان برای بچه هاست. تعامل با اعضای خانواده نیز از دیگر قابلیت های این ربات است. این ربات می تواند در گفت وگوهای ساده با افراد مشارکت کرده و حالت های مختلفی را روی چشم دیجیتال خود به نمایش بگذارد. عکس هایی که جیبو می گیرد، به صورت خودکار در فضای میزبانی ابری فایل ذخیره می شود.

جیبو به گونه ای طراحی شده است که حالت های بدن و صورتش مانند حسی باشد که کاربر مقابل آن دارد. در واقع همین توانایی تمایز افراد و تشخیص احساسات آنها از سوی جیبو می تواند موجب استقبال خانواده ها از آن شود. به همین دلیل بعید نیست بزودی جیبو به عنوان عضوی از خانواده ها پذیرفته شود. حرکت بدن و سر جیبو نرم و غیرمکانیکی به نظر می رسد و همین بر باور پذیر بودن آن می افزاید.

البته جیبو برخلاف آنچه از یک ربات در ذهن داریم نمی تواند این سو و آن سو برود. در واقع در صورت نیاز برای قرار دادن آن در جایی دیگر، باید آن را برداشت و به نقطه مورد نظر برد که با احتساب وزن حدود سه کیلوگرمی آن، کار چندان سختی قلمداد نمی شود.

از بین بردن فاصله ها

جیبو از طریق شارژ بی سیم برق خانگی انرژی مورد نیاز خود را تامین می کند. با هر بار شارژ، این ربات می تواند تا ۳۰ دقیقه کار کند. البته برای استفاده پیوسته از آن می توان آن را همچنان به برق وصل کرد.

وقتی کسی حرف می زند، جیبو جهت صدا را تشخیص داده و روی خود را به سمت او می چرخاند. این قابلیت و نیز قابلیت اتصال جیبو به اینترنت می تواند جای یکی از اعضای خانواده را که در محلی دیگر به سر می برد، مثلا هنگام شام خوردن خانواده پر کند. برای نمونه فرض کنید پدر خانواده در شهری دیگر به ماموریت رفته است. اعضای خانواده می توانند با قراردادن جیبو سر میز شام، پدر خانواده را که در جایی دیگر به اینترنت متصل شده به صورت مجازی سر میز شام بیاورند!

آسیمو همچنان در حال پیشرفت

b7d4e2e3cd005e3fc98a7c4b11591d9a

ربات های انسان نما گونه ای از ربات ها هستند که هدف از طراحی آنها، نزدیک کردن ماشین ها به توانایی های انسانی است.

از تولد نخستین ربات دوپایی که توسط شرکت ژاپنی هوندا به عنوان نخستین گام ها برای ساخت یک ربات انسان نما طراحی و ساخته شد، بیش از ۲۸ سال می گذرد. از آن زمان تاکنون از مدل ها و نسخه های دیگری از این ربات رونمایی شده که هریک در مقایسه با دیگری پیشرفت های قابل ملاحظه ای کرده است، اما نسخه جدید ربات آسیمو که بتازگی از آن رونمایی شده از ویژگی های منحصربه فردی برخوردار است که آن را از اسلافش متمایز می کند. این ربات که می تواند به طور خودکار و بدون نیاز به کمک وظایفش را انجام دهد، هوشمند است و نسبت به محیط اطراف و افرادی که با آنها مواجه می شود از خود واکنش نشان داده و بنابراین می توان گفت بیش از پیش می تواند با انسان مانوس شود.

از ربات دو پا تا ربات انسان نما

افزایش آگاهی و دانش محققان نسبت به علم رباتیک و دستیابی به امکان اشتراک گذاری اطلاعات و همچنین در دسترس بودن مقدمات لازم برای این کار به افزایش جمعیت ربات های انسان نما منجر شده است. ربات هایی نظیر آنهایی که به کمک فناوری چاپ سه بعدی ساخته شده است و همچنین ربات TORO که از سوی مرکز هوافضای آلمان طراحی و ساخته شده از جدیدترین دستاوردها در حوزه رباتیک به شمار می آید. اگرچه بعضی از ربات های انسان نمایی که امروزه از سوی دیگر شرکت ها و متخصصان معرفی می شود نیز دستاورد میراث سی ساله تحقیقات انجام شده بر روی ربات آسیمو است.

آسیمو با این هدف طراحی شده بود که بتواند در محیط ها و فضاهایی در کنار انسان انجام وظیفه کند و دورنمای پیش بینی شده برای این ربات نیز در محدوده انجام چنین وظایفی تعریف شده بود. این ربات می توانست صدای افراد را تشخیص دهد، دیگر صداهای موجود در محیط را بشنود و تصاویر مختلفی از محیط اطرافش را هم ببیند. بهره گیری از فناوری موسوم به iWalk به آسیمو این توانایی را می داد که بتواند وزن یا مرکز ثقل بدنش را به منظور حفظ تعادل روی پاهایش تغییر داده و در نتیجه بتواند به راحتی و بدون نیاز به کمک حرکت کند.

وقتی آسیمو به پرسش ها پاسخ می دهد

نسل دوم آسیمو ها سال ۱۳۸۱ معرفی شد که در مقایسه ویژگی های جدیدی ازجمله توانایی حرکت مستقل در واکنش به افراد دیگر، تشخیص اجسام و اشیای مختلف، چهره ها، حرکت ها و همچنین تغییر حالت فیزیکی افراد و ارزیابی محیط اطراف نیز به آن افزوده شده بود. این ربات از قابلیت ارتباط با اینترنت نیز برخوردار بود. به کمک چنین امکانی آسیمو می توانست به پرسش های ساده درباره اخبار مختلف یا وضع آب و هوا پاسخ دهد.

سه سال بعد از نسخه جدیدتری از آسیمو رونمایی شد که می توانست در فضای زندگی واقعی انسان ها در انجام کارهای مختلف مانند برداشتن سینی حاوی لیوان های نوشیدنی یا هل دادن چرخ خرید به آنها کمک کند. این ربات می توانست با سرعت بدود، مانع از هرگونه لغزش در حین راه رفتن شود و همه قسمت های بدنش را برای یک هدف بخصوص مانند حفظ تعادل هماهنگ کند. علاوه بر این مجموعه ای از حسگرهای مختلف به این ربات اضافه شده بود که به آنها کمک می کرد داده های دیداری و شنیداری را دریافت کنند. این نمونه بارز رباتی بود که می توانست بسیار کاربردی باشد، بتواند با محیط اطرافش ارتباط برقرار کند و به طور مستقل و بدون نیاز به کمک، کارهای مختلفی را انجام دهد.

پس از گذشت دو سال به توانایی های عملکردی این ربات انسان نما افزوده شد. از آن پس تعدادی از ربات های آسیمو می توانستند به هم مرتبط شده و به کمک هم مسئولیت انجام کاری را به عهده گیرند. در آن زمان آسیمو می توانست در کنار دیگر افراد حضور داشته باشد؛ چراکه این توانایی را داشت که بدون برخورد و بروز حادثه ای از کنار فرد یا مانعی که در مقابلش قرار گرفته بود، عبور کند. زمانی که شارژ باتری در حال تمام شدن بود بلافاصله آسیمو خودش را به شارژ می رساند و انرژی مورد نیازش را تامین می کرد. این همان رباتی بود که سال ۱۳۸۷ رهبری ارکستر سمفونیک دیترویت را عهده دار شد، اما آخرین نسخه آسیمو حدود ۳ سال پیش معرفی شده بود. این نسخه در مقایسه با دیگر اعضای خانواده ربات های آسیمو به حسگرهای پیشرفته تری مجهز شده بود که از بعضی از آنها برای شبیه سازی حواس پنجگانه انسان ها استفاده می شد. همچنین این ربات می توانست هنگام حرکت تعادلش را بخوبی حفظ کند و برای نخستین بار با مهارت بیشتری از دست هایش برای انجام کارها استفاده کند. وجود حسگرهای لامسه در دست و همچنین انگشتان انعطاف پذیر به این معنی بود که آسیمو می توان بعد از این بخوبی از عهده انجام کارهایی مانند باز کردن در بطری نوشیدنی برآید.

جدیدترین نسخه آسیمو

هوندا پس از عبور از این مسیر پرفراز و نشیب، این روزها خبرهای جدیدی درباره ربات نام آشنای آسیمو اعلام کرده است. از جدیدترین ربات انسان نمای ساخت این شرکت که از پیشرفت های قابل ملاحظه ای برخوردار است در بروکسل رونمایی شده است.

اگرچه بسیاری از این قابلیت های جدید در حقیقت شکل پیشرفته تری از توانمندی های پیشین آسیمو هستند، اما بدون تردید این قابلیت ها می تواند نقش موثری در افزایش کارایی آنها داشته باشد. هوش پیشرفته این ربات انسان نما امکانی را فراهم می کند که آسیمو بتواند چهره و صدای چند نفر را که همزمان در حال صحبت هستند از هم تشخیص دهد و براساس رفتار متقابلی که از مخاطب دریافت می کند، تغییر رفتار دهد. البته انجام این کار فقط به کمک داده هایی که از طریق حسگرهای موجود در ربات دریافت می شود امکانپذیر است. آسیمو امروزی می تواند با سرعتی حدود ۹ کیلومتر در ساعت بدود که در مقایسه با گذشته که حداکثر توان سرعتی این ربات کمتر از سه کیلومتر در ساعت در نظر گرفته شده بود، بمراتب سریع تر است و حتی می تواند در جهت مخالف نیز بدود، بپرد و حتی روی یک پا حرکت کند، دست هایش را سریع تر حرکت دهد و به همین علت می تواند براحتی یک بطری را برداشته و در آن را باز کند. حتی می تواند از دست هایش برای صحبت کردن به زبان اشاره هم استفاده کند. آسیمو جدید که می توان آن را شکل بالغ آسیمو دانست در مقایسه از آزادی عمل بیشتری هنگام حرکت برخوردار است و قد آن به ۱۳۰ سانتی متر و وزنش هم به ۵۰ کیلوگرم رسیده است.

هوندا اعلام کرده بسیاری از توانمندی ها و ویژگی های نسخه جدید آسیمو نتیجه تحقیقات انجام شده برای افزودن قابلیت هایی برای تصمیم گیری از سوی این ربات است که به آسیمو امکان می دهد تا بتواند به موقع رفتار مناسبی از خود نشان دهد.

متخصصان بر این باورند که این موفقیت به منزله قدم گذاشتن به دنیایی است که می توان در آن برای انجام کارها و وظایف مختلف روزانه زندگی از ربات ها کمک گرفت؛ این آینده چندان دور نیست.

آسیمو در گذر ایام

آسیمو رباتی است که براساس هدف محققان رباتیک شرکت هوندا به منظور دستیابی به توانایی ساخت یک ربات انسان نما که بتواند به جامعه انسانی کمک کند، قدم به دنیا گذاشت.

دستیابی به این هدف مستلزم این بود که آسیمو بتواند در اطراف اجسام مختلف حرکت کرده و از پله ها بالا و پایین برود، بنابراین لازم بود برای برخورداری از چنین قابلیتی دو پا داشته باشد. نخستین نسخه از ربات آسیمو که E۰ نام داشت به گونه ای طراحی شده بود که می توانست یکی از پاهایش را جلوی پای دیگر قرار دهد. البته این ربات بسیار کند حرکت می کرد و زمان بین هر قدم برداشتن آن حدود ۵ ثانیه طول می کشید. تلاش ها برای پیشرفت آسمیو در راه رفتن در مرکز رباتیک هوندا در سال های بعد ادامه پیدا کرد.

شبیه سازی شیوه راه رفتن ربات ها براساس آنچه هنگام راه رفتن انسان های اتفاق می افتد، در نظر گرفتن ضرورت وجود مراکز کشش و گشتارو نیرو در طراحی بدنه ربات و افزودن حسگرهایی با هدف افزایش توانمندی ربات ها ازجمله ابداعات و نوآوری هایی است که بعدها در طراحی و ساخت ربات های انسان نما مورد توجه قرار گرفت. از سال ۱۳۷۲ این شرکت عزمش را جزم کرد تا بتواند ربات های دوپا را به شکل و شمایل انسان طراحی کند.

به این ترتیب بخش های اصلی قسمت بالایی به بدنه ربات های دوپا افزوده شد و این ربات ها توانستند در قالب ربات های انسان نما از قابلیت ها و توانایی های جدید و پیشرفته ای در تشخیص و هدفگذاری مقصدهای تعیین شده، بالا رفتن از پله ها و حمل اشیا برخوردار شوند. در نهایت ۱۴ سال پیش از نخستین ربات آسیمو رونمایی شد.